Cumhuriyet'in 100. Yılında TEKEL / Yozgat Bira Fabrikası скачать в хорошем качестве

Cumhuriyet'in 100. Yılında TEKEL / Yozgat Bira Fabrikası

Bira sektörü Dünyada üretiminden tüketimine değin dev bir endüstridir. Türkiye’de alkol oranı %0,50'den yüksek olan biralar alkollü sayılmaktadır. 4000 yıl evvel Anadolu’nun Amasya, Çorum, Yozgat ve Kayseri yöresinde arpa suyu üretilip tüketilmekteydi. Batılı yazarlar, biranın Sümerler tarafından Avrupa’ya intikal ettirildiğini ileri sürerken, bazı araştırmacılar da biranın ilk defa Mısır’da Port Sait yakınındaki Peluse kentinde imal edilerek Galler’e ve Almanya’ya uzandığını ileri sürmüştür. Türkiye’de bira üretimine ne zaman başlandığı ise kesin olarak bilinmemektedir. Türkiye’de ulusal sermaye ile ilk bira fabrikası 1934 yılında Ankara Gazi Orman Çiftliğinde kuruldu. Atatürk 1932 yılında bir gazetede “Türkiye’nin yegane birası Bomonti” ilanını görmesi üzerine Atatürk Orman Çiftliğine bir bira fabrikası kurulması için talimat vermişti. Başkent Ankara için başlatılan imar planı kapsamında 1933 yılında inşaatına başlanan fabrika bir yıl içinde bitirilmiş, bira ile birlikte gazoz, soda ve buz üretimine de geçmişti. Fabrika Atatürk’ün vasiyeti kapsamında 1937 yılında Atatürk’ün çiftliği ile birlikte hazineye geçti. 1938 yılında Devlet Ziraat İşletmeleri Kurumu’na, 1938 yılında da Tekel Genel Müdürlüğüne devredilmişti. Bomonti Bira Fabrikası ve Aydın Bira Fabrikası 1940 yılında düzenlenen bir yasa kapsamında Tekel Genel Müdürlüğüne geçti. Biranın üretim ve satışı 1955 yılına kadar devlet tekeli altındaydı. Başbakan Adnan Menderes’in Yozgat milletvekillerinin de etkisiyle bölgeye sosyo/ekonomik katkılar sağlamak amacıyla bira fabrikası kurulmasıyla ilgili 1958 yılında hazırlattığı rapora göre hazırlanan projenin 32. 635.000 liraya mal olacağı tahmin ediliyordu. 27.05.1960 tarihinde yapılan devrim ile ihale aksadı. Fabrikanın ihalesi ve inşaatın gecikmesi Meclis'te, Yozgat’ta, basında günler, aylar, yıllar süren lehe ve aleyhe tartışmalara sahne oldu. Devlet Planlama Teşkilatında ise yıllık kapasitesi üzerinde tartışmalar yoğunlaşmıştı. Bir taraftan siyasiler, diğer taraftan hükümet yetkilileri fabrikanın yıllık kapasitesinin 5 milyon mu, 10 milyon mu, yoksa 15 milyon mu olsun konusunu tartışıyordu. Proje, nihayet 1963 yılının Ekim ayında yılda 10 milyon litre üretim kapasitesi ile hükümet tarafından yatırım programına alındı. İhaleye için 18 adet yerli ve yabancı firma teklif verdi. 25.06.1966’da bira fabrikasının temeli atıldı. 203.269 metrekare alan üzerinde kurulacak Yozgat Bira Fabrikasının inşaat çalışmalarına aynı yıl başlandı. Ancak fabrika, 1972 yılında yapımını üstlenen yabancı firmaların işi bırakması sonrasında montajı Tekel Genel Müdürlüğü tarafından tamamlandı. On dört yıl sonra fabrika 20.04.1972’de Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, Başbakan Vekili ve Millî Savunma Bakanı Ferit Melen, Gümrük ve Tekel Bakanı Haydar Özalp tarafından açıldı. Açılışta Başbakan Vekili olarak Ferit Melen “Türkiye yürüyerek değil, atlayarak, sıçrayarak mesafe almak zorundadır” diyordu. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Yozgat Bira Fabrikasının da içinde bulunduğu Tekel’in içki kısmını 2003 yılında 292 milyon dolara Nurol, Limak, Özaltın, TÜTSAB Ortak Girişim Grubuna halkın gözyaşları arasında sattı. Kısa süre sonra 2006 yılında Şirketin % 90 hissesi 810 milyon dolara ABD’li Texas Pacific Group’a, 2011’de ise, İngiliz sermayeli Diageo’ya 3,3 milyar dolar işletme değeri ile satıldı. Fabrikada çalışan 294 işçiden 138’inin iş akdi fesh oldu, 156 işçi de Tekel'in Samsun ilindeki tesislerine nakledildi. 1976 yılında Tekel bira fabrikalarının yıllık üretim kapasitesi 43.000.000 normal, 60.000.000 forse, yani kapasitenin zorlanması suretiyle toplam 103.000.000 litre, özel sektörün yıllık üretim kapasitesi ise 110.000.000 litreydi. 1980 yılında İstanbul Bira Fabrikasının yıllık kapasitesi 27.000.000 litre, Ankara Bira Fabrikasının yıllık kapasitesi 6.000.000 litre, Yozgat Bira Fabrikasının yıllık kapasitesi ise 10.000.000 litreydi. Yozgat Bira Fabrikasında 2001 yılında 2.415 litre malt, 12.170 litre şişeli, 568 litre fıçılı olmak üzere toplam 12.738 litre bira üretilmiştir. Yozgat Bira Fabrikasının faaliyete geçtiği 1972 yılında Türkiye’de 111.540.331 litre bira üretilmiş olup, bu biranın 50.068.331 litresini Tekel, 61.472.000 litresini de özel sektör üretmiştir. Tekel 1994 yılında 4 trilyon 555 milyar 880 milyon TL ile Kurumlar Vergisi rekortmeni olmuş, 500 büyük sanayi firması içinde vergi öncesi kar büyüklüğü açısından 2002 yılı verilerine göre dördüncü sırada yer alırken bu karlılık hızla azalmaya başlamış, 2003 yılında 176 trilyon liraya kadar düşmüştü. Vergi öncesi kârın 2003 yılında nominal düşüş oranı % 40, reel düşüş oranı ise % 50’nin üzerindeydi. Tekel İstanbul Sanayi Odasının 500 büyük sanayi firması arasında yapılan değerlendirmede her sene ilk beş içinde yer almış, 2002 yılında brüt katma değerin büyüklüğü açısından ikinci, dönem kan sıralamasında onuncu, net aktif toplamı sıralamasında da 6'ncı sırada yer almaktaydı.