Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu və Şəki xan sarayı скачать в хорошем качестве

Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu və Şəki xan sarayı

Yuxarı Baş Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu və Şəki xan sarayı Yuxarı Baş — Azərbaycanın Şəki şəhərinin yuxarı (hündür) tarixi hissəsində tarix-memarlıq qoruğu. Bura Şəki şəhərinin ən qədim hissəsidir. Qoruğun ərazisi 283 hektardır. Qoruq ərazisinə Şəki xan sarayının da yerləşdiyi Nuxa qalası və karvansarayların və müxtəlif sənət növlərinə aid dükanların yerləşdiyi əsas alış-veriş küçəsi daxildir. Alış-veriş küçəsinin ətrafında hələ də öz qədim adlarını daşıyan məhəllələr yerləşir: Gileyli, Qırıçı, Qullar, Duluzlar, Aqvanlar, Otaq eşiyi, Sarı torpaq və s.Qoruq ərazisində həmçinin Şəkixanovların evi, məscidlər və hamamlar yerləşir. Yuxarı Baş 6 mart 1968-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə memarlıq qoruğu elan edildi. Şəhərin tarixi hissəsi Şəki xan sarayı ilə birlikdə 2019-cu ildən Ümumdünya İrsidir. Tədqiqatçılar fikirləşirdilər ki, Nuxa qədim Şəki şəhəridir. Ancaq tarixi mənbələrin analizinə və sahə araşdırmalarına əsaslanaraq müəyyən edilib ki, Nuxa və Şəki ayr-ayrı yaşayış məntəqələridir. Şəki şəhəri Kiş dərəsindən bir az aşağıda yerləşirdi. 1772-ci il Kiş çayının daşqınına görə şəhər dağılır. Şəhərin sakinləri çaydan 100 metr yuxarıda yerləşən Nuxa şəhərinə köçürlər. Nəticədə Nuxa şəhəri inkişaf edir və genişlənir. Burada qala- sitadel inşa edilir. Qoruq Azərbaycan SSR Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin 23 aprel 1967-ci il tarixli 206 nömrəli qərarı və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 24 noyabr 1967-ci il tarixli 594 nömrəli qərarı əsasında yaradılmışdır. Qoruğun hüdudları Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti, Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Respublikasının Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi və Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən təsdiq edilmişdir. 1968-ci il martın 6-da Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 97 saylı qərarı ilə “Yuxarı Baş” memarlıq qoruğu elan edilmişdir. 2001-ci il oktyabrın 24-də Şəki şəhərinin tarixi hissəsi Şəki xan sarayı ilə birlikdə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil olmaq üçün Azərbaycan tərəfindən namizəd kimi təqdim edilmişdir. Şəki Xan sarayı Şəkinin XVIII əsrə aid ən görkəmli memarlıq abidəsi Şəki xan sarayı hesab olunur. Sarayın tikilmə tarixi 1797-ci il hesab edilir. Saray Şirazlı Hadali-Zeynal-Abdin tərəfindən fars üslubunda tikilmişdir. Başqa bir versiyaya görə, saray XVIII əsrin 60-cı illərində Hüseyn xan Müştaq tərəfindən tikilib, memarı isə sarayın divarlarında adı həkk olunmuş Abbas-Qulu olub. Saray, əsas fasadı cənuba baxan iki mərtəbəli binadır. Bu fasad memarlıq dekorasiyasının zənginliyi ilə digərlərindən kəskin şəkildə fərqlənir. Mərtəbələrin planları eynidir. Saray planının çox sadə kompozisiyası bir sıra düzülmüş üç otaqdan ibarətdir. Bu otaqlar bir-birindən dəhlizlərlə ayrılır. Sarayın memarlığı xalq tətbiqi sənətinin müxtəlif növlərinin sintezindən, eləcə də tikinti texnologiyasının yüksək səviyyədə inkişafından xəbər verir. Binanın memarlığında bir çox nisbətən yaxın analoqlar var. Bu, İrəvan Sərdar sarayı və son Səfəvi bağ pavilyonları ilə üslubi, genetik olaraq Şəkinin yaşayış memarlığı ilə əlaqəli memarlıq-bədii dairədir, burada ara keçidlər qorunub saxlanılmışdır ki, buna misal olaraq qəbul otaqlarının yaxınlıqdakı kiçik nüsxəsini - Şəkixanovların evini göstərmək olar. Əsas fasad zəngin şəkildə bəzədilmişdir, həndəsi və nəbati naxışlar sqraffito və rəngli relyef suvaqdan istifadə etməklə “rənglə” işlənmiş, stalaktitlərlə örtülmüş qübbələr, filiqran işlənmiş şəbəkə vitrajlar və rəngli şüşələr vardır. Aşağı mərtəbədəki paneldə mərkəzdə yerləşən “həyat ağacı”na baxan tovuz quşlarının stilizə edilmiş təsvirləri verilmişdir. Sarayın içərisində otaqlar da tamamilə naxışla bəzədilib və rənglənib; taxçalar, buxaralar, tavanlar, stalaktit karnizlər, naxışlı şəbəkə vitrajların rəngarəng şüşələrlə işıqlandırma - bütün bunlar möhtəşəm saray malikanəsinin interyerini yaradır. Hesab olunur ki, memar mərtəbənin alçaqlığına baxmayaraq (cəmi 3,35 m) dekorativ vasitələrlə hündür otaqların illüziyasını məharətlə yaratmağı bacarıb.