Iğdır düğünlerinde Şah Ağacı geleneği Melekli Iğdır скачать в хорошем качестве

Iğdır düğünlerinde Şah Ağacı geleneği Melekli Iğdır

Iğdır’da Bey Ağacı (Şah Ağacı) Geleneği: Geleneksel Iğdır düğünlerinde bir ağaç süsleme geleneğidir. Yörede Şah ağacı, Şah kaldırma ya da bey ağacı olarak adlandırılan bu ağaç bolluk, bereket ağız tadı ve üremeyi simgelemektedir. Düğün öncesi Damat ve Gelinin yakın arkadaşları tarafından hazırlanan bu ağaç tahta ya da herhangi bir ağaç dalından yapılır, ağaç genellikle yedi ya da dokuz daldan oluşmaktadır. Yedi dallı ağacın dallarına elmalar saplanarak ayna, mum, el işleri, renkli kumaşlar ve şekerle süslenir. Nevruz geleneklerinde olduğu burada da elmanın üstlendiği rol büyüktür, bu meyvenin Şah ağacında yer almasının sebebi ise doğurganlığın ve bereketin sembolü olduğundan gelin tarafına bir gönderme yapıldığından kaynaklıdır. Eski Türkler, elmayı, koruyucu bir kuvvet olarak gördüklerinden elma ağacını kötü ruhlu olmayan sihirli ağaçlardan saymışlardır. İtina ile hazırlanan bey ağacını, kına gecesi en önde sağdıç solduc’un taşıdığı Şah ağacı, onun arkasında damat ve sonrasında ’da şah alayını oluşturan gençler eğlenceler eşliğinde gelin evine götürülerek kız tarafına başlarının üstünde teslim ederler. Gelinin annesi ve babası ya da düğünde bulunan konuklar karşılıklı olarak yöresel oyunları oynarlar, tüm bu uygulamalar sırasında Şah ağacı asla şahı kaldıran kişi tarafından baş hizasından aşağı indirilemez. Evden çıkmadan önce şah ağacının üzerine kırmızı bir duvak atılır, Şah alayının içinde olmazsa olmazlardan biri de aynadır, bir kişi tarafından şah ağacının yakınlarında ayna tutulur. Şah gelin evine varıncaya kadar önüne kimse geçemez ve vardığında şah karşılama gerçekleştirilir. Şah alayına yol boyunca meşale ve mumların ateşiyle eşlik edilir. Gelinin yakın arkadaşları tarafından hazırlanan kız şahı ise damat tarafına Türkü ve maniler eşliğinde teslim edilir, bu gelenek gelin ve damat ailesinin evine tatlılık, şirinlik götürülmesi amacıyla yapılmaktadır. Ayrıca şah ağacıyla birlikte damat evinden kız evine götürülen horoz, kız evinden hediye edilen tavukla takas edilmesi geleneği ’de yörede halen yaşatılan bir ritüel olarak günümüze kadar devam etmektedir. Yaşlı bir kadın tarafından tavuğun başı kanat altına alınır ve gelin damatın başında üç kere dolandırılır buna yörede “Kakma” derler, bu ritüelde gelin ve damadın etrafını sardığı vehmedilen kötü ruh ve uğursuzlukların uzaklaştırıldığına inanılır. Yine yaşlı kadınlar tarafından gelin ve damadın etrafında nazardan korunmak için üzerlik otundan tütsüler dolaştırılır. Şah kaldırma geleneğinde yapılan bir başka uygulama ise bolluk ve bereket simgesi olan Saçı saçma geleneğidir, gelin, oğlan evine geldiği zaman başından buğday arpa, kuru üzüm ve şeker atılmaktadır. Serpilen buğday, para ve arpa ile gelinin yeni evine bereket getirmesi, kısmetinin bol olması, çocuklarının olması, üzüm ve şeker ile gelinin yeni evinde ağız tadının iyi olması anlamını taşımaktadır. Damat ve gelinin sağdıç ve solducları tarafından hazırlanan bu bezekli ağaçlar daha sonra aynı kişiler tarafından gelin ve damat’a hediye edilmek üzere düğün günü tören alanına getirilerek baş köşede yerini alırlar. Şah bezemenin masrafları ise sağdıç tarafından karşılanmaktadır. Bu gelenek günümüzde her ne kadar canlılığını yitirse de bazı köylerimizde yer yer halen yapılmaktadır. Tarihçe: Iğdır’da yaşatılan Şah kaldırma geleneğinin geçmişi 13'nci asra kadar uzanmakla birlikte eski Türk kültüründe kağan olma töreniyle de büyük benzerlik göstermektedir. Eski Türklerde Şah olarak ithaf edilen kişiler oldukça önemli kişilerdir, bu nedenle düğünü olan kişilerde meclisin en önemli kişisi sayıldığından Şaha benzetilmesinden kaynaklanmakta ve Kaldırma sözü ise yine eski Türklerde evlenen kişilerin bir tür kutsallaştırma tanrıdan kut alma süreci ritüellerinden kaynaklandığı bilinmektedir. Eski Türk inancında ağacın Tanrı ile insan arasında bir bağ kurduğuna inanılmakta ve şah ağacının yukarı doğru kaldırılması ile düğünün Tanrı kabulüne bir sembol ile sunulduğu düşünülebilir.