Eldar Quliyevin əziz xatirəsinə! скачать в хорошем качестве

Eldar Quliyevin əziz xatirəsinə!

AZƏRBAYCANDAN DAHA BİR DAHİ GETDİ Sağlığında dahi adlandırılan azsaylı rejissorlardan biri-Eldar Tofiq oğlu Quliyev Bakıda 80 yaşında vəfat etdi. O, ölkənin rəsmi qüruru idi, uzun müddət bütün dünyada Azərbaycan kinosunun səfiri adını daşıyırdı. Hər şey 1969-cu ildə, SSRİ-də köhnə kolxoz təbliğat kinematoqrafiya sisteminin cəsarətlə kənara atıldığı "Bu cənub şəhərində" filmi ilə başladı və sovet kinosunun önünə yeni rejissor - gənc və iddialı Eldar Quliev çıxdı. Onun onlarla mükafat qazanan filmi, tənqidçilər tərəfindən dərhal yeni bir təbliğat dalğası kimi xarakterizə edildi. Onu SSRİ-nin epik - təşviqat kinematoqrafiyasına sanballı realist üstünlük gətirən, insanın gizli ruhi qüsurlarını ifşa edən və şəxsiyyətin mənəvi tərbiyəsini vizuallaşdıran adi danışıq nitqi ilə Azərbaycan kinosunun romantiki adlandırdılar - dövrümüzün Nizamisi. Eldar Quliyev 18 yanvar 1941-ci ildə Bakıda, məşhur Azərbaycan bəstəkarı Tofiq Quliyevin ailəsində anadan olub. Uşaqlıqdan rəssamlıq təhsili alıb, çox oxuyub, çoxlu bədii və sənədli filmlərə baxıb. Məktəb illərində Eldar cəlbedici, mavi gözlü və açıq saçlı yaraşıqlı yeniyetmə idi və təbii ki, cəmiyyətdə həmişə əfsanəvi Tofiq Quliyevin oğlu kimi tanınırdı. Məhz bu detal - görkəmli bir bəstəkarın kölgəsindəki həyat gənc Eldara dinclik vermədi – o, bütün dünyaya özünün də böyük bir azərbaycanlı olduğunu sübut etmək istəyirdi. Eldar Quliyev atasının yolunu davam etdirmədi və burada ambisiyanın və gizli qarşıdurma ilə dolu çətin həyatın hansı rol oynadığını yalnız Allah bilir. 1960-cı ildə Ümumittifaq Kinematoqrafiya İnstitutunun rejissorluq fakültəsinə daxil olan E.Quliyev tezliklə Sovet kinorejissoru Sergey Gerasimovun ən iddialı və eyni zamanda ən sevimli tələbələrindən birinə çevrildi. Bu nüfuzlu ali məktəbi bitirdikdən sonra çoxsaylı təkliflərə baxmayaraq, Moskvada işləmədi, Bakıya qayıtdı və "Azərbaycanfilm" kinostudiyasına getdi. Onun "Bu cənub şəhərində" ilk filmi premyeradan əvvəl partlayan kinolent effekti yaratdı. Azərbaycan cəmiyyətinə fəlsəfi pritçaların əyri güzgüsü ilə baxan Eldar Quliyevin etno-folkloru dərhal antisovet imperialist mədəniyyəti kateqoriyasına aid edildi. Tənqid zəncirindən qopan adamlar Quliyevi günahlandırmağa başladılar ki, o, qayğısız, boş, mənasız həyatı göstərmək istəyir. Eldar Quliyevin özü isə filminin ideyasının o cür şərh edilməsi ilə razılaşmırdı, rejissor iddia edirdi ki, filmdə adi insanların qısa və möcüzəli anlardan ibarət taleyi nümayiş etdirilib, hansılar ki, bunları yalnız bir cənub şəhərinin qanunları ilə yaşamaq mümkün deyil. Quliyev uzun müddət həyatın şirinliyinin hər kəsə əlçatan olduğunu izah etməyə çalışıb və deyib ki, insanların istədikləri kimi yaşamalarına sadəcə imkan vermək lazımdır. Amma sovet "kinoşnikləri" filmi cəmiyyətə meydan oxumaq kimi qəbul etdilər və ona qadağa qoydular. Və yalnız Eldarda istedadlı rejissor keyfiyyəti, dərin vətənpərvərlik romantikası görən Heydər Əliyev (Azərbaycan SSR MК-nin 1-ci katibi - müəl.) onu müdafiə etdi və SSRİ Siyasi Bürosundakı tanışları vasitəsilə film üçün yaşıl işıq yandırılmasına nail oldu. Ancaq bu iki möhtəşəm azərbaycanlının əməkdaşlığı bununla qurtarmadı. Quliyevin istedadına və səmimi vətənpərvərliyinə qəti əmin olan Azərbaycanın siyasi lideri Heydər Əliyev rejissora mühüm tarixi şəxsiyyətlərin Azərbaycana məxsusluğunu əbədiləşdirən bir sıra filmlər üzərində işləməyi təklif etdi. Bu sosial-mədəni irəliləyiş nəticəsində 1979-cu ildə "Babək" və 1982-ci ildə "Nizami" filmləri meydana çıxdı. Bu filmlərin bir çox festivalda iştirakından sonra bütün dünya bəşər tarixinin bu əfsanəvi şəxsiyyətlərinin azərbaycanlı olduğunu öyrəndi. Mən Eldar Quliyevin yaradıcılığında növbəti dövrü “burulğan” adlandırıram. Bir çox böyük sənətkarlarda olduğu kimi, onun da onunla estetik fikir ayrılıqları olub. Bu, kinematoqrafın yüzillik tarixi boyunca baş verib. Vaxt gəlib çatdı və bir nömrəli rejissor Quliyev də qaçılmaz olaraq yaradıcılıq münaqişəsinə qatıldı. Maestro sadə insan taleləri, həyatın mənası, həsrət, narahatlıq, şübhələr, həqiqət axtarışı və adi halın dəhşətləri haqqında filmlərə daha çox diqqət yetirmək istəyirdi. "Təxribat", "Bu dünya nə qədər gözəldir", "İstanbul reysi"... bu filmlərdə E.Quliyev bizi əvvəllər heç vaxt daxil olmadığımız və hətta gözlə baxmağa qorxduğumuz həqiqətin dərinliyinə apardı... Bu, onun gözəl, əsrarəngiz, yığcam, rahat və isti kinematoqraf üslubu idi. Ancaq bu hamısı deyil - onun filmləri rejissorların və ssenaristlərin gələcək nəsillərinə daha sonra hara gedəcəklərini, təcrübəni necə aparacaqlarını və çətin qazanılmış bir ssenarinin çılğın fantaziya uçuşu ilə birləşdirmək riskini necə öz üzərlərinə götürəcəklərini göstərdi. Eldar Quliyevin mənə dəfələrlə dediyi kimi, ideal film sona çatmayan bir tarix olmalıdır, hansı ki, hər zaman bilmək istəyirsən, bundan sonra nə olacaq, axı bizim həyatımız davam edir. Onun yeni filminin adı kimi - "Həyat davam edir" səslənir, düzdürmü? Və bu ad onun bütün yaradıcılığının xarakteristikası üçün daha çox uyğun gəlir.