आजचा गट क चा पेपर मधील इतिहासाची संभाव्य उत्तरे скачать в хорошем качестве

आजचा गट क चा पेपर मधील इतिहासाची संभाव्य उत्तरे

प्रश्न 1. विश्लेषण 1919 च्या भारत सरकार कायद्यातील #(Government of India Act, 1919) त्रुटी आणि अडचणींची चौकशी करण्यासाठी नेमलेली कमिटी म्हणजे मुदिमन कमिटी (Muddiman Committee) होय. या कमिटीची अधिकृत नाव Reforms Enquiry Committee (1924) असे होते. ती 1924 मध्ये ब्रिटिश भारत सरकारने नेमली होती. मुख्य माहिती: अध्यक्ष - सर #अलेक्झांडर मुदिमन (Sir Alexander Muddiman), गृह सदस्य (Home Member). उद्देश - 1919 च्या कायद्यांतर्गत लागू झालेल्या द्वैधशासन पद्धतीतील (#Dyarchy) व्यावहारिक अडचणी, त्रुटी आणि प्रशासकीय समस्या तपासणे. हे काम 1921 पासून कायद्याची अंमलबजावणी सुरू झाल्यानंतर उद्भवलेल्या समस्यांवर आधारित होते. कमिटीमध्ये भारतीय आणि ब्रिटिश सदस्य दोन्ही होते (उदा. तेज बहादूर सप्रू इ.). टीप: 1919 च्या कायद्यातच 10 वर्षांनंतर (म्हणजे 1929) एक Statutory Commission नेमण्याची तरतूद होती, जी नंतर सायमन कमिशन (Simon Commission - 1927-28) म्हणून ओळखली गेली. पण सायमन कमिशन ही 1919 कायद्याच्या कामगिरीचा व्यापक आढावा घेण्यासाठी होती, तर मुदिमन कमिटी ही त्यापूर्वी 1924 मध्ये फक्त त्रुटी/अडचणी तपासण्यासाठी नेमलेली होती. म्हणून प्रश्नातील "1919 च्या कायद्यातील त्रुटींची चौकशी" साठी योग्य उत्तर आहे मुदिमन कमिटी. प्रश्न 2. विश्लेषण लॉर्ड हार्डिंग (Lord Hardinge) यांच्या काळात (1844-1848) भारतात मुख्य युद्ध म्हणजे प्रथम आंग्ल-सिख युद्ध (First Anglo-Sikh War) झाले. कालावधी: डिसेंबर 1845 ते मार्च 1846 मुख्य लढाया: #मुदकी (Mudki) - 18 डिसेंबर 1845 फिरोजशाह (Ferozeshah) - 21-22 डिसेंबर 1845 अलीवाल (Aliwal) - 28 जानेवारी 1846 सोबरावन (Sobraon) - 10 फेब्रुवारी 1846 (युद्धाचा निर्णायक टप्पा) परिणाम: सिखांची पराभव → लाहोरची संधि (Treaty of Lahore, 9 मार्च 1846) झाली. यात सिखांना जम्मू-काश्मीर ब्रिटिशांना सोपवावे लागले, सिख सेना कमी केली गेली आणि पंजाबवर ब्रिटिश प्रभाव वाढला. लॉर्ड हार्डिंगची भूमिका: ते स्वतः गव्हर्नर जनरल असताना सेनापती सर ह्यू गफ (Sir Hugh Gough) यांच्यासोबत युद्धात सक्रिय सहभाग घेतला. युद्धानंतर त्यांना व्हिस्काउंट (Viscount) ही पदवी मिळाली. टीप: दुसरे आंग्ल-सिख युद्ध (Second Anglo-Sikh War) 1848-1849 मध्ये झाले, जे लॉर्ड हार्डिंग यांच्या काळानंतर (लॉर्ड डलहौजीच्या काळात) पूर्ण झाले. त्यामुळे 1844-1848 या काळातील प्रमुख युद्ध फक्त प्रथम आंग्ल-सिख युद्धच आहे. हे युद्ध ब्रिटिशांनी पंजाबवर पूर्ण नियंत्रण मिळवण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे ठरले. प्रश्न 3. #कायम धारा महसूल पद्धती (Permanent Settlement / Zamindari System) ही लॉर्ड कॉर्नवालिस यांनी १७९३ मध्ये बंगाल, बिहार आणि ओरिसा येथे लागू केली होती. या पद्धतीचा सर्वाधिक फायदा जमींदार वर्गाला (Zamindars class) झाला. प्रश्न 4 . #लाला लजपत राय (पंजाब केसरी) हे स्वातंत्र्यसेनानी तसेच पत्रकार होते. त्यांनी राष्ट्रवादी विचार प्रचारासाठी अनेक वृत्तपत्रे सुरू केली आणि त्यांचे संपादन केले. मुख्य वृत्तपत्रे: आर्य गजट (Arya Gazette) – स्थापना आणि संपादन केले (आर्य समाजाशी संबंधित). वंदे मातरम (Vande Mataram) – लाहौरहून उर्दू दैनिक सुरू केले. द पंजाबी / पंजाबी (The Panjabee / Punjabi) – लाला हंसराज यांच्यासोबत सुरू केले. द पीपल (The People) – १९२५ मध्ये लाहौरहून अंग्रेजी साप्ताहिक सुरू केले (Servants of the People Society चे मुखपत्र). यंग इंडिया (Young India) – अमेरिकेत भारतीय होम रूल लीगच्या माध्यमातून अमेरिकी आवृत्ती सुरू केली. प्रश्न .5 ज्ञानप्रकाश हे मराठी वृत्तपत्र कृष्णाजी त्रिंबक रानडे (Krishnaji Trymbak Ranade) यांनी सुरू केले. सुरुवात: १२ फेब्रुवारी १८४९ रोजी पुण्यातून हे वृत्तपत्र सुरू झाले (सुरुवातीला साप्ताहिक स्वरूपात). महत्त्व: हे पुण्यातील वृत्तपत्र व्यवसाय आणि पत्रकारितेला खऱ्या अर्थाने प्रारंभ करणारे मानले जाते. मित्रोदय (१८४४) हे पुण्यातील पहिले मराठी वृत्तपत्र होते, पण ते लवकर बंद पडले. प्रश्न 6 3#हिंदू लेडीज सोशल क्लब (Hindu Ladies Social Club) ही संस्था रमाबाई रानडे (Ramabai Ranade) यांनी स्थापन केली. मुख्य माहिती: स्थापना: १८९० च्या दशकात (सुमारे १८९३-१९०१ या काळात ती खूप सक्रिय होती) बॉम्बे (आताचे मुंबई) येथे. उद्देश: हिंदू महिलांमध्ये सार्वजनिक भाषण (public speaking) विकसित करणे, भाषा (मराठी, इंग्रजी), सामान्य ज्ञान, शिवणकाम, हस्तकला (tailoring and handwork) यांसारख्या कौशल्यांचे प्रशिक्षण देणे. प्रश्न 7. बिहारच्या चंपारण जिल्ह्यातील नील उत्पादक शेतकऱ्यांवर ब्रिटिश प्लांटर्सनी थोपीलेली तीनकठिया (Tinkathia) व्यवस्था. शेतकऱ्यांना आपल्या जमिनीच्या ३/२० भागावर नील (indigo) सक्तीने लावावा लागत होता, ज्यामुळे ते कर्जबाजारी आणि गरीब होत होते. अहमदाबाद मिल हड़ताल (Ahmedabad Mill Strike - १९१८) खेडा सत्याग्रह (Kheda Satyagraha - १९१८) प्रश्न 8. #कृष्णा रामा कुराडे, वि. स. पागे (विट्ठलराव सदाशिव पागे), गोविंद खोत आणि डॉक्टर सोवनी हे सर्व सातारा-सांगली भागातील (विशेषतः तासगाव, वाळवा, कुंडल परिसरातील) भारत छोडो आंदोलन (१९४२) आणि प्रतिसरकार (Prati Sarkar / Patri Sarkar) च्या प्रमुख कार्यकर्ते आणि सहभागी होते. प्रश्न: गुजरातच्या खेडा जिल्ह्यात पूर आणि दुष्काळामुळे फसल नष्ट झाली, तरीही ब्रिटिश सरकारने पूर्ण कर (लगान) वसूल करण्याचा प्रयत्न केला. गांधीजींची भूमिका: राजकुमार शुक्ल यांच्या आग्रहाने गांधीजी चंपारणला गेले. प्रश्न 9 #दिनांक १८ एप्रिल १८५८ रोजी "आंबा पाणी" (Amba Pani) ची लढाई ही १८५७ च्या प्रथम स्वातंत्र्य संग्राम (Indian Rebellion of 1857) च्या केंद्रीय भारतातील एक महत्त्वाची घटना होती. ही लढाई मध्य प्रदेशातील (तत्कालीन मध्य भारत) बारवानी (Barwani) आणि सिलावड (Silawad) यांच्यामधील आंबापाणी या ठिकाणी झाली.