Κωνσταντίνος Σμυρλής, Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών скачать в хорошем качестве

Κωνσταντίνος Σμυρλής, Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

Κωνσταντίνος Σμυρλής Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Η Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος: Τα πρώτα 500 χρόνια. Σήμερα, η ύπαρξη του Αγίου Όρους κοντά στη Θεσσαλονίκη θεωρείται δεδομένη, σαν να υπήρχε πάντα εκεί. Ωστόσο, η ανάδειξη ενός φημισμένου μοναστικού κέντρου στην Αθωνική Χερσόνησο δεν ήταν καθόλου αυτονόητη στα τέλη του 10ου και στις αρχές του 11ου αιώνα. Αν και η ίδρυσή του σε αυτή τη συγκεκριμένη γωνιά της αυτοκρατορίας συνδεόταν αναμφίβολα με την επιδίωξη της Κωνσταντινούπολης να ενισχύσει τον έλεγχό της στην περιοχή, η μετέπειτα ανάπτυξή του δύσκολα θα μπορούσε να έχει προβλεφθεί. Ούτε, φυσικά, και οι συνέπειες που θα είχε για την παλαιά και σημαντική πόλη της Θεσσαλονίκης. Το Άγιο Όρος εξελίχθηκε σε έναν οικισμό που, σε δημογραφικούς όρους, αντιστοιχούσε σε μια μεσαίου μεγέθους βυζαντινή πόλη· ήταν όμως ασύγκριτα ισχυρότερο οικονομικά και σημαντικότερο πολιτιστικά. Παρ’ όλα αυτά, έχει δοθεί ελάχιστη προσοχή στην επίδραση που άσκησε το Άγιο Όρος στη γειτονική Θεσσαλονίκη, τόσο από οικονομική όσο και από πολιτιστική άποψη. Το παρόν άρθρο εξετάζει αυτό το ζήτημα, σε μια προσπάθεια να προσδιορίσει τα ερωτήματα που πρέπει να αρχίσουμε να θέτουμε. Γιατί οι Αθωνίτες «αποίκισαν» τη δυτική Χαλκιδική και την ίδια τη Θεσσαλονίκη, αποκτώντας χωριά, κτήματα και αστικές ιδιοκτησίες; Τι σήμαινε αυτό για τη δημογραφική εξέλιξη και την ευημερία της πόλης; Τι σήμαινε για τη Θεσσαλονίκη —τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της αυτοκρατορίας και τόπο πλούσιο σε χριστιανικά μνημεία και ιδρύματα— η δημιουργία ενός εξέχοντος, διεθνούς φήμης μοναστικού κέντρου, που έγινε προορισμός προσκυνητών και ηγέτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας; Και ποια ήταν η επίδραση της γειτνίασης με ένα σημαντικό κέντρο παραγωγής βιβλίων και γραμμάτων, με πλούσιες βιβλιοθήκες και εξέχοντες λόγιους, για μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη, που ήταν ήδη σπουδαίο πολιτιστικό κέντρο; Konstantinos Smyrlis Research Director, Institute of Historical Research, National Hellenic Research Foundation Thessalonike and the Holy Mountain: the first 500 years Today, the existence of the Holy Mountain near Thessalonike is taken for granted, as if it had always been there. However, the emergence of a renowned monastic center on Mt Athos was by no means assured in the late 10th to early 11th centuries. While its foundation in that specific corner of the empire was certainly connected to Constantinople’s efforts to control the region, its subsequent growth could hardly have been foreseen. Nor could anyone have anticipated its implications for the old and important city of Thessalonike. Mt. Athos developed into what, in demographic terms, resembled a mid-sized Byzantine town, yet it was incomparably more powerful financially and more significant culturally. Nevertheless, little attention has been paid to the impact Mt. Athos had on neighboring Thessalonike in both economic and cultural terms. This paper addresses that issue in an attempt to identify the questions that now need to be asked. Why did the Athonites “colonize” western Chalkidike and Thessalonike itself, acquiring villages, estates and urban properties? What did this mean for the city’s demography and prosperity? What did the creation of a prominent, internationally renowned monastic center—one that became a destination for pilgrims and a leader of the Orthodox Church—mean for Thessalonike, the empire’s second largest city and a place rich in Christian monuments and institutions? And what was the effect of having a major Byzantine hub of book production and scholarship, with important libraries and leading intellectuals, so close to Thessalonike, a center of culture in its own right?