Բոլորը չդարձան բիզնեսմեն. ռեպորտաժ Բերդից скачать в хорошем качестве

Բոլորը չդարձան բիզնեսմեն. ռեպորտաժ Բերդից

Պատերազմից հետո Բերդում դեռ հույս կար, որ ամեն ինչ կփոխվի, կստեղծվեն կայուն աշխատատեղեր, էկոտուրիզմ կլինի, բիոգյուղատնտեսությունը կզարգանա։ Նոր ՀԿ-ներ էին հայտնվել, և բերդեցի կանայք պատմում էին, որ առաջ գործ կար մենակ բանակում, իսկ հիմա ձեռնոցի գործարան ունեն, մանր արտադրություններ են հիմնում՝ խաղալիք կարել, մուրաբա եփել, հապալաս աճեցնել։ Միկրոձեռնարկությունների համար գրանտեր էին տալիս։ Մարդիկ հավատում էին, որ բոլորը կդառնան բիզնեսմեն։ Երկու տարի անց լավատեսությունը արդեն մարած է։ Անցած տարի փակվել է Ձեռնոցի գործարանը, որը մոտ 300 աշխատատեղ էր ապահովում։ Առաջ բանվորները բողոքում էին աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունից, որ օրական 12 ժամ են աշխատում, գիշերային հերթափոխի համար հավելավճար չեն ստանում, հոգնում են անընդհատ նստած կարելուց։ Հիմա պատրաստ են ցանկացած աշխատանքի։ Նրանք, ովքեր զինվորական գործը փոխարինել էին արտադրականով, հետ են վերադարձել բանակ։ Մի մասն էլ գնում է խոպան՝ Արարատի մարզում գործող մեկ այլ ձեռնոցի գործարան:  Բերդեցիք պարծենում են իրենց մաքուր և խիտ բնությամբ, որ ի տարբերություն այլ բնակավայրերի այստեղ հանքեր չկան։ Առաջ տղամարդիկ փող էին աշխատում անտառի հաշվին։ Հիմա դա վտանգավոր է դարձել․ պետությունը արգելում է անկանոն ծառահատումները, ուրեմն՝ պետք է պայմանավորվել,կամ ռիսկի դիմել։ Գյուղատնտեսության վրա հույս դնել չի լինի։ Հողը բերրի չէ, ոռոգման ջուր կարող են քաշել միայն խոշոր ֆերմերները։ Մթերող ընկերությունները մեծամասամբ այստեղ չեն հասնում։ Էկոտուրիզմի պոտենցիալին էլ ոչ մեկ չի հավատում։ Բերդ եկող միակ «տուրիստները» զինվորներին տեսակցող ծնողներն են․ ռեստորանները, հյուրատներն ու տաքսիները նրանց հաշվին են ապրում։ Արտասահմանցիներ այստեղ չկան։ Երեկոյան մեզ հյուրընկալած Նատաշայի մոտ են գալիս ընկերուհիները՝ Աիդան ու Աստղիկը։ Նրանք դժգոհում են հայկական լրատվամիջոցներից, այսինքն՝ դեմ են «չորրորդ իշխանությանը» ու կողմ են վարչապետին։ Մտածում են, որ խաղաղությունից հետո ամեն ինչ լավ կլինի նաև Շամշադինում։ — Սովետի ժամանակ Շամշադինը ծաղկում էր։ Գործարաններ ունեինք, որովհետև սահմանը բաց էր։ Մեր առևտուրը, կապը հիմնականում Ադրբեջանի հետ էր։ Ավագ սերնդի ներկայացուցիչները հավատում են տարանցիկ ճանապարհների ուժին։ Իջևանում ավելի լավ են ապրում, քան Բերդում, որովհետև «սահման տանող ճանապարհի վրա են»։ Չկա առևտուր՝ չկա կյանք։ Եթե գնացքը աշխատի, արտադրություններ կհիմնվեն։  Սովետական մարդկանց համար սրանք անհերքելի ճշմարտություններ են։ Նրանք աջակցում են Փաշինյանին, որովհետև պատերազմում պարտվելուց հետո սկսել է կրկնել իրենց բանաձևե՞րը, թե՞ հակառակը՝ կրկնում են դրանք, որովհետև աջակցում են Փաշինյանին։ Հաջորդ օրը հանդիպում ենք տեղական միակ ֆիթնես ակումբի աղջիկներին։ Երիտասարդ կանանց համար մարզասրահը կենցաղից կտրվելու հնարավորություն է։ Համայնքը դեռ կասկածանքով է մոտենում ֆիթնեսով զբաղվող աղջիկներին։ Վազքի մրցույթի մասնակիցները դրանից չեն նեղվում։ Հակառակը՝ ուրախ են, որ փոխում են կնոջ ավանդական վարքի մասին պատկերացումները։ Մարզիկներից մեկը աշխատում էր Ձեռնոցի գործարանում։ Հիմա գործազուրկ է․ ամուսինը գնում է Արարատ, որ փող աշխատի, ինքը խնամում է մանկահասակ երեխաներին և տարեց ծնողներին։ Նրա նախկին կոլեգան աշխատանքի է ընդունվել հացի փռում՝ գանձապահ․ աշխատավարձն ավելի քիչ է։ Երրորդը վարսավիրական ծառայություններ է մատուցում տնից․ մարդիկ փորձում են ֆինանսները շրջանառել համայնքի ներսում։ Շուտով իրենց ֆիթնես ակումբն էլ է փակվելու, որովհետև գրանտը կտրել են։ Մարզային միկրոձեռնարկությունը ինքնաֆինանսավորման վրա հույս չի դնում։ Խոսք է բացվում Օզոնի, Վայլդբերիզի, Թեմուի մասին։ Օնլայն մարկետների շնորհիվ նորաձևությունը հասել է Հայաստանի ռեգիոններ։ Սպառողականության համատարած աճի ֆոնին մեռնում է տեղական բիզնեսը․ մեկը մյուսի հետևից փակվում են կենցաղային պարագաների և հագուստի փոքր խանութները։ — Գալիս եմ գործի, զուտ որ տանը չմնամ։ Օր ա լինում՝ ոչ մի մարդ չի մտնում։  Անուշը աշխատում է Բերդի շուկայում, շորերի փոքր խանութ ունի։ Մրցակցությանը դիմանում է նիսյայի հաշվին։ Անուշի մոտ պարտքի տետր կա՝ ապառիկի ներհամայնքային համակարգ։ Հարևանները շորերի համար վճարում են աշխատավարձից աշխատավարձ։  Ավելի ուշ հանդիպում ենք մեր հին ծանոթաներից Անահիտին, որը զբաղվում է հավաքչությամբ։ Խնդրում ենք, որ մեզ տանի իր հետ վայրի մորի հավաքելու։ Ասում են՝ Ներքին Կարմիրի հանդերում մորին արդեն հասել է։ Բերդի զարգացման ծրագրերը չեն աշխատում՝ բոլորն են համաձայն։ Հեղափոխությունից հետո Փաշինյանը հայտարարում էր, թե աղքատությունը պայմանավորված է ծուլությամբ։ «Գնացեք սինդրիկ հավաքեք»։ Շամշադինի սարերն ու անտառները «սինդրիկ հավաքողների» պակաս չունեն։  — Ժողովրդի սոցիալական վիճակը ստեղ շատ վատ ա։ Մի հատ խանութ ես մտնում՝ 10, 20, 50 դրամ ապրանքը թանկացած ա։ Հիմա շաբաթվա 5-6 օրը հանդերում պիտի լինես, որ ծերը ծերին հասցնես։ Չնայած սրան, Փաշինյանի կարգախոսը Շամշադինում դեռ ժողովրդականություն է վայելում․ — Մեր ռայոնցին որ ասում ա՝ փող չկա, պապիրոս առնեմ, ես զարմանում եմ։ Ձյունը հալեց, սինդրիկը դուրս ա գալիս՝ փող ա, հետո փիփերթն ա, բանջարն ա, շուշանն ա՝ փող ա, հետո ուրցն ա, նանան ա, դաղձն ա, գետնամորին ա, սունկն ա՝ փող ա։ Երևանի սուպերմարկետներում հապալասի մեկ կգ-ն վաճառվում է 12-15 հազար դրամով։ Այստեղ այն մթերում են կիլոգրամը 2 հազար դրամով։