Не продавай то, чем не владеешь! скачать в хорошем качестве

Не продавай то, чем не владеешь!

Өзіңде жоқ нәрсені сатпа (لا تبع ما ليس عندك) Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.у.) айтады: «Өзіңде жоқ нәрсені сатпа» (хадис риуаят еткен Хаким, Әбу Дәуд, Тирмизи және Нәсаи). Бұл хадис — ислам саудасының негізгі қағидаларының бірі. Ол сату құқығы мен жауапкершілік арасындағы байланысты көрсетеді: адам өз иелігінде жоқ, бақылауында жоқ немесе жеткізе алмайтын нәрсені сатуға құқылы емес. Шариғат бойынша, сату (байъ) жарамды болу үшін үш негізгі шарт орындалуы қажет: 1. Меншік құқығы (милк): Сатушы сатқан мүліктің нақты иесі болуы керек немесе иесінен өкілеттік (уакала) алуы тиіс. Мысалы, агент иесі атынан сата алады, себебі оған рұқсат берілген. 2. Иемдену (қабд): Актив сатушының нақты қолында, иелігінде болуы қажет. Бұл дегеніміз — ол тауарды жеткізе алады, оны өз бақылауында ұстап тұр. 3. Бақылау және жеткізу мүмкіндігі: Сатушы сатқан затты сатып алушыға жеткізе алуы тиіс. Егер ол оны жеткізе алмаса — мәміле батыл (жарамсыз) деп есептеледі. Мысалдар 1. Ұрланған көлікті иесі сата алмайды, өйткені ол заңды иесі болғанымен, көлік оның қолында жоқ, жеткізе алмайды. 2. Ұры ұрлаған сағатты сата алмайды, себебі ол оны жеткізе алады, бірақ меншік құқығы жоқ. 3. Өкілеттігі жоқ делдалдың сатуы – жарамсыз. Егер агент активті ұстап тұрса да, иесінен рұқсат алмаса, ол заңды түрде сата алмайды. Неліктен бұл тыйым бар? Бұл қағиданың мәні — әділеттілік пен сенімді қамтамасыз ету. Егер адам өзінде жоқ нәрсені сатса, ол қиянат пен белгісіздікке (гарар) жол ашады. Сатып алушы затты ала алмауы мүмкін, ал сатушы еш тәуекелге бармай табыс табады — бұл рибаға ұқсас жағдай. Пайғамбар (с.а.у.) сондай-ақ айтты: «Пайда – тәуекелмен бірге» (хадис имам Ахмад, Тирмизи). Яғни, пайда табу үшін адам белгілі бір жауапкершілік пен тәуекелге баруы тиіс. Мысалы Әуе компаниясы бір рейске 100 орын болса да, 120 билет сатады. Бұл жағдайда олар өзі иеленбеген қызметті сатқан болады, себебі барлық жолаушылар келсе, 20 адамға орын жетпейді. Шариғат бойынша бұл — «өзіңде жоқ нәрсені сату» болып саналады. Мұндай жағдайды болдырмау үшін, компания жолаушыларды күту тізіміне (wait list) енгізіп, орын босамайынша сатылған қызметке нақты қол жеткізуді қамтамасыз етуі керек. Қорытынды Ислам саудасында басты қағида: пайда — жауапкершілікпен, меншікпен және жеткізу мүмкіндігімен байланысты. Сондықтан, өзіңде жоқ нәрсені сатпа, жеткізе алмайтын нәрсеге уәде берме, тәуекелсіз пайда іздеме. Міне, осы – әділ сауданың, аманат пен сенімділіктің шариғаттағы негізі.Өзіңде жоқ нәрсені сатпа (لا تبع ما ليس عندك)