NÀNG TÔ THỊ CÓ THẬT NGOÀI ĐỜI - Từ Hang NÀNG BANG Tìm Hiểu Về Lịch Sử Vùng Đất Tày Nùng скачать в хорошем качестве

NÀNG TÔ THỊ CÓ THẬT NGOÀI ĐỜI - Từ Hang NÀNG BANG Tìm Hiểu Về Lịch Sử Vùng Đất Tày Nùng

1️⃣ TRỞ VỀ THỜI XA XƯA – MIỀN ĐẤT TÀY–NÙNG LÀ MỘT KHÔNG GIAN THỐNG NHẤT Rời đền thờ Nàng Tô Thị, chúng tôi tiếp tục hành trình về thác Bản Giốc. Trên cung đường này, có một địa danh rất đặc biệt: hang động vừa là đường đi, vừa là nơi lưu giữ ký ức lịch sử – Hang Nàng Bang. Để hiểu vì sao một hang đá lại mang tên người, ta buộc phải quay ngược thời gian, trở về gần một nghìn năm trước. Khi đó, miền đất của người Tày–Nùng không bị chia cắt bởi biên giới như ngày nay. Đó là một không gian sinh tồn liên tục, trải dài qua nhiều vùng đất mà hiện nay thuộc hai quốc gia. Nếu chiếu theo bản đồ hiện đại: • Phía Việt Nam, không gian Tày–Nùng xưa bao gồm: • Cao Bằng – trung tâm lịch sử quan trọng nhất • Lạng Sơn • Bắc Kạn • Hà Giang • và một phần Thái Nguyên • Phía Trung Quốc, không gian ấy kéo dài sang: • Quảng Tây (Guangxi) – nơi người Tráng sinh sống tập trung • lưu vực Tả Giang – Hữu Giang • và lan sang một phần vùng Vân Nam phía đông nam Gần một nghìn năm trước, đây không phải là “đất Việt” hay “đất Trung Quốc” theo nghĩa ngày nay, mà là vùng đất chung của cùng một cộng đồng tộc người –cùng ngôn ngữ, cùng phong tục, cùng con sông cùng núi rừng. 2️⃣ THỜI NHÀ LÝ – NHÀ TỐNG VÀ THỦ LĨNH NÙNG TỒN PHÚC Bước sang thế kỷ XI, vùng đất Tày–Nùng ấy nằm đúng nơi quyền lực nhà Lý ở phía nam và nhà Tống ở phía bắc giao nhau. Người đứng đầu cộng đồng Tày–Nùng khi ấy là Nùng Tồn Phúc – cha của Nùng Trí Cao. Ông không phải quan lại triều đình, mà là tù trưởng bản địa, làm chủ vùng Quảng Nguyên –một vùng đất rộng lớn, chiến lược, giàu tài nguyên và nằm trên tuyến giao thương quan trọng. Trong bối cảnh ranh giới mờ nhạt, việc vùng đất Tày–Nùng bị đặt dưới ảnh hưởng đan xen của hai triều đình đã tạo ra mâu thuẫn sâu sắc. Theo cách hiểu của nhiều nhà nghiên cứu, Nùng Tồn Phúc mong muốn vùng đất Tày–Nùng được thống nhất và tự chủ, không bị chia cắt bởi các thế lực bên ngoài. Chính từ khát vọng ấy, ông đã xây dựng thế lực riêng, tự xưng, và điều đó khiến triều đình nhà Tống coi đây là mối đe doạ lớn ở biên cương phía nam. Cuộc đối đầu không cân sức kết thúc bằng thất bại của Nùng Tồn Phúc. Ông bị giết, thế lực tan rã. Chính sử không ghi rõ toàn bộ gia tộc bị xử thế nào,nhưng một điều chắc chắn: mẹ con Nùng Trí Cao đã sống sót và trở về Cao Bằng. 3️⃣ NÀNG BANG – NGƯỜI MẸ TRONG KHOẢNG TRỐNG CỦA SỬ SÁCH Từ đây, chính sử gần như im lặng về người mẹ của Nùng Trí Cao. Tên bà không được ghi rõ, chỉ biết bà được gọi là A Nùng. Nhưng lịch sử không chỉ nằm trong sách. Trong ký ức dân gian người Tày–Nùng ở vùng Hạ Lang, người mẹ ấy được gọi bằng một cái tên khác: Nàng Bang. Theo truyền khẩu địa phương, bà là người trí dũng, kiên cường, đã cùng con trai quy tụ cộng đồng, giữ vững vùng đất tổ. Những khu vực gần thác Bản Giốc – nơi sau này nhà Mạc chọn làm căn cứ –được xem là vùng phòng thủ chiến lược từ rất sớm, cho thấy giá trị quân sự lâu dài của nơi này. Lịch sử không khẳng định ai đã xây thành, năm nào, nhưng ký ức cộng đồng thì khắc ghi hình ảnh một người mẹ đã gắn đời mình với núi rừng này. 4️⃣ NÙNG TRÍ CAO – TỪ ĐƯỢC DUNG NẠP ĐẾN CUỘC KHỞI NGHĨA CUỐI CÙNG Sau thất bại của cha, Nùng Trí Cao bước vào một hành trình nhiều khúc quanh. Ông có thời gian ẩn mình, có giai đoạn được triều Lý dung nạp, phong chức, bởi triều đình Đại Việt khi ấy hiểu rằng ổn định vùng biên cần dựa vào thủ lĩnh bản địa. Nhưng khát vọng của Nùng Trí Cao không dừng lại ở sự dung nạp. Cuộc trỗi dậy sau cùng của ông nhắm tới việc giành lại toàn bộ không gian Tày–Nùng, đặc biệt là các vùng phía Quảng Tây và Vân Nam ngày nay –những nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhà Tống. Lần này,ông phải đối đầu với đại quân nhà Tống thân chinh,trong khi không còn nhận được sự hậu thuẫn từ nhà Lý. Cuộc chiến kết thúc bằng thất bại. 5️⃣ HANG NÀNG BANG – DẤU LẶNG CỦA MỘT BI KỊCH Theo ký ức dân gian,sau thất bại ấy, người mẹ – Nàng Bang – đã chọn ở lại hang động này.Không phải như một chiến binh, mà như một người mẹ giữ trọn danh tiết, để khép lại một giấc mộng dang dở của cả cộng đồng. Chính sử không ghi năm, không ghi sự kiện, nhưng người dân đã gọi nơi đây là Hang Nàng Bang, để nhớ rằng: trước khi có những cuộc khởi nghĩa, đã có một người mẹ gánh cả bi kịch của lịch sử. 6️⃣ VÌ SAO CẢ HAI PHÍA ĐỀU THỜ NÙNG TRÍ CAO? Ngày nay, Việt Nam nhớ Nùng Trí Cao như một nhân vật lịch sử vùng biên, còn Trung Quốc – đặc biệt ở Quảng Tây – lại thờ ông như anh hùng dân tộc Tráng. Sử Trung Quốc hiện đại không còn gọi ông là “phản loạn”, mà nhìn nhận ông là người đại diện cho khát vọng tự chủ của một cộng đồng dân tộc thiểu số. Hai cách nhìn, nhưng cùng chung một sự thật: Nùng Trí Cao là con của miền đất Tày–Nùng, và miền đất ấy đã bị lịch sử chia cắt sau này. 7️⃣ KẾT Đứng trước Hang Nàng Bang hôm nay, chúng ta không chỉ nhìn thấy một hang đá đẹp trên cung đường Bản Giốc, mà đang đứng trước ranh giới mong manh giữa lịch sử và ký ức, giữa những gì được ghi chép và những gì chỉ còn được người dân gìn giữ bằng tên gọi. Và có lẽ, chính những địa danh như Nàng Bang mới là nơi lịch sử còn sống.