Folja dhe kategoritë e saj gramatikore скачать в хорошем качестве

Folja dhe kategoritë e saj gramatikore

•Folja është pjesë e ndryshueshme e ligjëratës që tregon një veprim apo një gjendje. Në gjuhën shqipe ajo ka kategori gramatikore të mënyrës, kohës, vetës, numrit dhe diatezës. Lidhjet sintaksore të foljes, megjithëse janë të kufizuara se ato të emrit, kapin gjithë strukturën sintaksore të fjalisë. Lidhet me: ndajfolje, peremër,lidhëz, pjesëz dhe emër. Klasifikimi leksikor dhe funksionor i foljeve Nga pikëpamja leksikore dhe funksionore foljet ndahen në: a) Me vlerë të plotë leksikore si: punoj, lexoj etj., b) Me kuptim të zbehur leksikor, ose gjysmëndihmëse, si: jam, mund, duhet, do,lipset. c) Foljet ndihmëse si: kam dhe jam, kur ndërtojnë format analitike të foljeve (jam larë, kam larë etj.) Foljet kalimtare dhe jokalimtare • Foljet kalimtare quhen veprimi i të cilave i kalon një personi ose sendi tjetër, d.m.th. që pranojnë një kundrinor: Shfletoi (kalimtare) librin shpejt e shpejt. •Foljet jokalimtare, në shumë raste, janë foljet që emërtojnë veprime të paushtrueshme ose gjendje, si: eci, vrapoj, shkoj, lëviz, rri, fle etj. Nuk lëvizi (jokalimtare) nga vendi gjithë ditën. Kategoritë gramatikore të foljes •Në gjuhën shqipe dallohen tri diateza: veprore, pësore dhe vetvetore •veprore- kryefjala paraqitet si vepruese: •psh. Trajneri(veprues) po i stërviste futbollistët me pasion. 2. pësore- kur në formën joveprore kryefalën e paraqet si pësuese: •Psh. Librat (pësuese)u shpërndanë me shpejtësi. 3. Vetvetore- kryefjalën e paraqet si vepruese-pësuese: psh. U mburrën githë kohën Mëyrat e foljes •Folja ka gjashtë mënnyra: •Dëftore •Lidhore •Kushtore •Habitore •dëshirore •Urdhërore. Mënyra dëftore ka 8- të kohë: 4-ër te thjeshta dhe 4-ër të përbëra. 1.E tashme ( lexoj) 2. E pakryer (lexoja) 3. E kryer e thjeshtë (lexova) 4. E ardhme ( do të lexoj) 5. E kryer (kam lexuar) 6. E kryer e tejshkuar (pata lexuar) 7. Mëse e kryer (kisha lexuar) 8. E ardhme e përparme (do te kem lexuar) Mënyra lidhore •Ka katër kohë; 2 të thjeshta dhe 2 të përbëra. E tashme ( tëlaj) E pakryer ( të laja) E kryer ( të kem larë) Mëse e kryer ( të kisha larë) Mënyra kushtore •Për mënyrën kushtore janë pranuar dy kohë: e tashme dhe e kryera. Për shprehjen e së tashmes së kushtores, përdoret forma e së ardhmes së të shkuarës së dëftores ( do të vija), kurse për të kryerën përdoret forma e së ardhmes së përparme të së shkuarës së dëftores ( do të kisha ardhur) •Mënyra habitore •Ka katër kohë: dy të thjeshta dhe dy të përbëra E tashme (punuakam) E pakryer ( punuekësha) E kryer ( paskam punuar) Mëse e kryer ( paskësha punuar) Mënyra dëshirore Ka dy kohë një të thjeshtë dhe një të përbërë. E tashme ( lafsha, punofsha) E kryer ( paca punuar, lexuar) Mënyra urdhërore Urdhërorja ka vetëm dy forma gramatikore, një për vetën e dytë njëjës dhe një për vetën e dytë shumës . Mos shkruaj Mos e pre Mos e nga etj. Format e pashtjelluara •Pjesorja ( dalë) •Përcjellorja (duke dalë) •Paskajorja ( duke dalë) •Pohore (me dalë) •Mohore (pa dalë) Format gramatikore të zgjedhimit jovepror -Mënyra dëftore Koha e tashme (lahem) E pakryer (lahesha) E kryer e thjeshtë ( u lava) -Mënyra habitore E tashme ( u lakam) E pakryera ( u lakësha) -Mënyra dëshirore E tashme (u lafsha) -Mënyra urdhërore (mos) u ul/ ulu (Mos) u ulni/ uluni