Arkeolojik Kazı, Sondaj Çalışmaları ve Yüzey Araştırmalarında İlk Yayın Hakkı 2. Bölüm скачать в хорошем качестве

Arkeolojik Kazı, Sondaj Çalışmaları ve Yüzey Araştırmalarında İlk Yayın Hakkı 2. Bölüm

PROF. DR. NURAY EKŞİ VE İLK YAYIN HAKKI “İLK YAYIN HAKKI ARKEOLOJİK KAZI, SONDAJ ÇALIŞMALARI VE YÜZEY ARAŞTIRMALARI YAPAN BİLİM İNSANLARINA VERİLEN MUTLAK BİR HAK DEĞİL, MÜNHASIR (SINIRLI) BİR HAKTIR. DOLAYISIYLA ARKEOLOGLARIMIZIN BU KONUDA GARİP VE KEYFİ BİR TEKEL OLUŞTURMASI BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YARATICI FAALİYETLER HAKLARINA AYKIRIDIR.” Yusuf ERKAN Prof. Dr. Nuray Ekşi, yayınladığı makaleler yanında birçok akademik dergide hakem, yayın kurulu üyesi veya danışma kurulu üyesi olarak görev yapan bir hukukçumuz. Onun sözü edilmeye değer bir yanı da Kültürel Varlığın Korunması Projesi kapsamında editörlüğünü yaptığı Protecting Cultural Property kitabının Almanların dünyaca ünlü ve saygın yayınevi Springer tarafından yayınlanmasıdır. Prof. Dr. Nuray Ekşi ile hem Kültürel Varlığın Korunması Projesi’ni konuştuk hem de oldukça ses getireceğine inandığımız; arkeolojik kazı, sondaj çalışmaları ve yüzey araştırmaları yapan bilim insanlarına verilen “ilk yayın hakkının” mutlak bir hak değil, münhasır (sınırlı) bir hak olduğu görüşünü sorduk. Nuray Ekşi “Aslında 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu’ndaki kazı başkanlarına verilen yetki; fotoğraflama, belgeleme vs. yanlış anlaşılıyor” dedi bizlere ve ekledi; “Avukat Haluk İnanıcı, Telif Hukuku Açısından Kültür Varlıkları makalesinde bu fikri mülkiyet konusuna temas ediyor. Kazı başkanlarının yasal bir takım hakları olması, buraya kamunun erişiminin engellenmesi ya da bu konunun haber yapılamayacağı anlamına kesinlikle gelmiyor. Hatta ben Arkeologlar Derneği’ne şöyle bir öneride bulundum; Avukat Haluk İnanıcı hoca size bir sunum yapsın. Tüm kazı başkanlarını davet edin. İlk yayın hakkı konusunda mutlaka bir destek almaları gerekiyor.” Avukat Haluk İnanıcı ise Telif Hukuku Açısından Kültür Varlıkları makalesinde “Özellikle 2863 Sayılı Kanun’un kazı idarecilerine verdiği yayın hakkının Kanun’a aykırı olarak “kazı başkanına” verilen hak olarak uygulanmasının hatta kazı başkanlarının yayın hakkı üzerinde garip ve keyfî bir tekel oluşturmasının “bilimsel araştırma ve yaratacı faaliyetler” haklarına aykırı olduğu görülmelidir. Bu hakkın “ilk yayın hakkı” adıyla ve yayının süresince yayınlanması şartına bağlı olarak yeniden düzenlenmesi ihtiyacı ise acilen çözülmesi gereken hukuki bir ayıp olarak önümüzde durmaktadır” görüşünü dile getiriyor. İnancı’ya göre “Kazı başkanları her kazı döneminin sonunda Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bilimsel bir rapor vermekle yükümlüdürler. Kazının bitiminden itibaren, kazı dönemi çalışmalarına ait bilimsel raporların en geç iki (2) yıl, nihaî bilimsel raporlarını ise beş (5) yıl içinde yayınlamayan kazı heyetlerinin kazı, sondaj ve araştırmalarda buldukları kültür ve tabiat varlıkları üzerindeki her türlü yayın hakkı Kültür ve Turizm Bakanlığı’na geçer." Kazıyı idare edenlere süresince verilen bu hakkın nedeninin kazı ekibinin yıllarca süren kazı faaliyeti sonunda taşınır ya da taşınmaz kültürel varlıklar bulması ve ortaya çıkarması olduğunu kaydeden İnanıcı “O halde ortaya çıkacak kültürel varlıkları ilk olarak kamuya sunma, üzerinde yazı yazma, yayınlama hakkı o kazıyı idare edenlere ait olmalıdır. Bu hakkaniyetli ve güzel bir hükümdür. Ancak bu hükmün halkın erişim, bilimsel bilginin işlenmesi, geliştirilmesi, bilimsel bilginin uluslararası karşılıklı değişimi, ziyarete izin gibi yükümlülüklere aykırı yorumlanmaması gerekir. Bir başka deyişle kazı ekiplerine verilen bu hak, mutlak bir hak olmayıp münhasır ama sınırları olan bir hak olarak anlaşılmalıdır.” Alanda gördüğümüz ve kimileyin yaşadığımız yayın hakları konusundaki sıkıntılara ışık tutacağına inandığımız bu söyleşi umalım ki didaktik işlevini yerine getirmiş olsun.