Uşak'taki Taşyaran Vadisi nasıl oluştu? скачать в хорошем качестве

Uşak'taki Taşyaran Vadisi nasıl oluştu?

Taşyaran Vadisi: Uşak’ın Doğa Harikası Uşak ilimizin doğal güzellikleri arasında öne çıkan Taşyaran Vadisi, jeomorfolojik süreçlerin büyüleyici bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. İmren Deresi’nin gnays kayalarını binlerce yıl boyunca aşındırmasıyla vadide adeta bıçakla kesilmiş gibi derin yarıklar oluşmuştur. Vadinin ismi de bu etkileyici görüntüden gelmektedir. Vadi, 500 metrelik dar bir bölümünde görülen ve pothole yani “su oyuğu”, “akarsu kazanı” veya “yatak çukuru” olarak adlandırılan ilginç kaya şekilleriyle ünlüdür. Derin yarıklar, silindir ve çanak biçimli oyuklar biçiminde olan bu ilginç şekiller akarsuyun aşındırıcı etkisi sonucunda oluşur. Öncelikle akarsuyun hızlı ve düzensiz hareketi, girdaplar meydana getirir. Bu girdaplar, suyla taşınan çakıl ve küçük taş parçalarını döndürerek kayalara çarptırır. Bu çarpma sonucunda kaya yüzeyinde küçük çukurlar oluşur. Zamanla bu dönen taşların aşındırmasıyla çukurlar genişler ve derinleşir. Aşınma devam ettikçe çukurlar öyle derinleşir ki, bazı kayalar tamamen delinir ve akarsu bu deliklerin içinden akmaya başlar. Bu şekillerin derinliği, kayanın kalınlığına bağlı olarak 15 metreyi aşabilir. Başlangıçta dairesel biçimde olan bu çukurlar, zamanla birbirleriyle birleşerek daha karmaşık şekiller oluşturabilir. Girdap hareketi yalnızca kayayı aşındırmakla kalmaz, aynı zamanda kayayı cilalayarak pürüzsüz şekiller oluşmasını sağlar. Bu tür oluşumlar genellikle rejimi düzensiz olan, yani mevsimsel akışı belirgin olan akarsularda görülür. Taşyaran Vadisi’ni şekillendiren İmren Deresi’nde de Aralık-Nisan ayları arasında artan yağışlarla debi yükselir ve aşındırma gücü artar. Temmuz-Ekim döneminde ise akarsu neredeyse kuruyacak kadar azalır. Bu şekiller, dünyanın birçok bölgesinde benzer rejime sahip akarsularda da görülmektedir. Böyle oluşumların meydana gelebilmesi için genellikle granit, gnays, bazalt, kireçtaşı, dolomit ve şeyl gibi sert kayaçlara ihtiyaç vardır. Kayaç yumuşadıkça şekiller ya hiç oluşmaz ya da hızla bozulur. Bu yüzden sert kayaçlarda şekiller hem yavaş oluşur hem de uzun süre korunabilir. Bu tür aşındırma şekilleri sadece akarsularda değil, deniz kıyılarında da görülür. Dalgaların kayalara çarpmasıyla oluşan girdaplar, “kıyı su oyukları” olarak bilinen benzer yapılar meydana getirir.