Сейдалы Оразалин (1884-1937) скачать в хорошем качестве

Сейдалы Оразалин (1884-1937)

Сейдалы Оразалыұлы 1884 жылы сәуір айында Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы, Қияқты ауылында дүниеге келген. Руы Төртқара - Құламан - Таңатар Атасы Орынбай, әжесі Шынықыз Әкесі Оразалы Орынбайұлы (1862-1921) Анасы Бәтима Құмақбайқызы (1863-1910) (Шобан) Інілері Әубәкір (1898-1920), Сәдуақас (1906-1976) Қыздары Бәдигүл Жұбанова (1912-1964) (Сейітқұл) жолдасы Сейілдік Бейсенұлы Жұбанов (1908-1942) Амансұлтан Оразалина (1926-2020) (Қаракісі) жолдасы Қияс Ыбырайұлы Сәрсембаев (1914-1989) Сафура Қыдырбекова (1932-2019) (Шапырашты) жолдасы Балғабек Қыдырбекұлы (1929-1995) Жастайынан оқуға құштар болған. 1889-1894 жж мұсылманша сауатын ашқан. 1894-1903 жж Қарабұтақ ауылындағы екі сыныптық орыс-қазақ училищесін бітірген (кей деректерде Орынбор семинариясының заң бөлімі). 1904-1907 жж Қазан университетінің тарих-филология факультетіне оқуға түскен. Алайда РСДЖП-ның жасырын саяси жиындарына қатысып, меньшевиктік платформаны қолдағаны үшін оқудан шығарылған. Орыс, араб, парсы тілдерін жақсы меңгерген. Революцияға дейінгі жылдары Ырғыз-Торғай-Шалқар-Қарабұтақ аудандарында хатшылық қызмет атқарған. Сейдалының еңбегіне разы болған ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының әзіл сөзі ел аузында сақталған. Ырғыз-Торғай арасы жүз шақырым, Күнде барып келесің, жай ақырын. Үлкен апасы Ханбибі Оразалықызының ұлы Бәжіков Нығмет Көбекұлының сөзі Сейдалы, Жәлен, Қауыпбай, Сөз сөйлейді тауып-тай. Жүрген жерің жалайды, Мешін менен тауық-тай. Қарсы келген дұшпанның, Алады жанын ауыртпай. Қарабұтақ болысы Жағал Таушанұлы сөзі Сәйгүліктің болсын деймін, Сырлыбайдай сұлулығы, Сейдалыдай жорғалығы, Қауыпбайдай шапшаңдығы. Жәлендей теркеге толықтығы, Күнтілестей бас асаусылығы. 1917 жылы шілде-қазан айларында Орынборда өткен I-II Жалпықазақ съезіне Ырғыз-Қарабұтақ өңірінен делегат болып қатысқан. «Қазақ» газетінің Батыс Қазақстандағы редакторы ретінде ақпарат саласында жұмыс жасаған. 1918 жылы Алаш партиясы құрылғаннан кейін, Алашорданың Батыс бөлімшесінің Ақтөбе уезіндегі өкілі ретінде жұмыстар атқарған. Ел басқару жұмысына араласып Бақсайыс-Талдық-Темірастау-Қарасай болыстарында іс жүргізуші, аудармашы болып еңбек еткен. 1917-1923 жылдарда уездік азаматтық комитетінің жер бөлімінің мүшесі, Болыстық жер басқармасы(пред.вол.зем.управ), Болыстың атқару комитеті басқармасының (пред ВИК) бастығы болып жұмыс атқарған. 1920 жылы РКП(б) партия мүшесі болып, 1921 жылы «Алашорда партиясының белсендісі», «ұлтшыл», «діншіл» деген айыппен шығарылған. Кейін Алаш партиясының шығарылып, Қыналыкөл ауылдық мектебінде мұғалім болған. 01.10.1924 ж Аралтоғай елді-мекенінде Кеңес еңбек мектеп-интернатын ашқан. 14.02.1927 ж «халық жауы» деген айыппен 10 айға темір торға тоғытылып, РСФСР қылмыстық кодексінің 59-7, 91 баптары бойынша қудаланып, ОГПУ үштігінің шешімімен Владимир губерниясы, Суздаль қаласына 3 жылға жер аударылды. Жоғары кеңеске жазған арыз хатындағы өтініші мен мерзімі аяқталуына сәйкес 1933 жылы Орынбор облысының, Орск қаласына (Дамбаровка селосы) аударылды. Айдауда жүріп тапқан еншісі өкпе ауруынан 17.05.(01.06) 1937 ж. 53 жасында дүние салды. 13.08.1990 ж «Жаппай қуғын-сүргін құрбандарының құқығын қайта жаңғырту» атты КСРО Президентінің жарлығымен 20.11.1992 ж Сейдалы Оразалыұлы ресми түрде ақталды. 1997 жылғы «Жалпы ұлттық татулық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы» атты ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен Ақтөбе облыстық прокуратурасының архивінен тиісті материалдар табылды. 1998 жылғы «Халық бірлігі мен ұлттық тарих жылы» атты ел басының жарлығымен 13 маусымда Әйтеке би ауданы, Қарабұтақ ауылының орталық көшесіне, Аралтоғай орта мектебіне Сейдалы Оразалыұлының есімі берілді, бейітіне құлпытас орнатылып, ас берілді. Сейдалы атамыздың өскелең ұрпаққа аманат еткен мұраларынан бүгінге жеткені «Ғарыптың тарих нұсқа баяны» атты кітабы (араб-парсы-жәдид шрифтімен жазылған), өлеңдері, қолжазбалары, суреттері және облыстық архивтен алынған құнды деректерге толы құжаттары. Ата аманатына адал болып, болмысына құрметпен бас иеміз, рухына тағзым етеміз. Біз бабаларымыздың сара жолын жалғастырып, өмір жолынан үлгі аларлық білімді де парасатты ұрпақ болуымыз қажет! Бабалар даңқы арта берсін! Сөйлеймін сара сөзіңді, Жалғаймын дана ізіңді. Әруағың ырза болсын, ата! «Ғарыптың тарих нұсқа баяны» кітабынан Ақпан (1530-1615) Құламан (1570-1645) Аңдағұл (1600-1685) Тілеу (1660-1730) Таңатар (1700-1770) Бабаназар (1730-1805) Бармақ (1760-1830) Тәті (1792-1822) Орынбай (1822-1903) Оразалы (1862-1921) Сейдалы (1884-1937)