ब्रिटिस राजपूर्वको दक्षिण एसिया скачать в хорошем качестве

ब्रिटिस राजपूर्वको दक्षिण एसिया

#nepal #southasia #india #eastindiacompany #british ------------------------ ----------------------- १८औँ शताब्दीको दक्षिण एसिया: एक आर्थिक महाशक्ति १८औँ शताब्दीमा (विशेषगरी ब्रिटिस राज सुरु हुनुभन्दा अघि) दक्षिण एसियाको आर्थिक अवस्था अत्यन्तै सम्पन्न र सुदृढ थियो। राजनीतिक रूपमा यो क्षेत्र अस्थिर र विभाजित देखिए तापनि आर्थिक दृष्टिकोणले यो विश्वकै एक प्रमुख केन्द्र थियो। स्रोतहरूका अनुसार त्यस समयको आर्थिक अवस्थाका मुख्य विशेषताहरू यस प्रकार थिए: • विश्व अर्थतन्त्रमा उच्च हिस्सेदारी: सन् १७५७ (प्लासीको युद्ध) अघि दक्षिण एसियाको (मुख्य गरी भारतको) कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) विश्वको करिब २५% सम्म थियो। यसले त्यस समयको दक्षिण एसियाली अर्थतन्त्रको विशालता र शक्तिलाई झल्काउँछ । • प्रमुख निर्यात र विश्व बजारमा माग: यहाँ उत्पादन हुने सुती कपडा, रेशम (Muslin), मसला र हस्तकलाका सामग्रीहरूको विश्व बजारमा, विशेषगरी युरोपमा उच्च माग थियो । यही आर्थिक प्रलोभनका कारण नै पोर्चुगिज, डच, फ्रान्सेली र अंग्रेज व्यापारिक शक्तिहरू यहाँ आकर्षित भएका थिए । • कृषिमा आधारित अर्थतन्त्र: दक्षिण एसियाको अर्थतन्त्रको मुख्य आधार कृषि थियो । यहाँ धान, गहुँ, कपास, मसला र नीर (Indigo) जस्ता बालीहरू प्रचुर मात्रामा उत्पादन हुन्थे । मुगल कालमा लागू गरिएको 'जमिन्दारी' जस्ता कर प्रणालीले राजस्व संकलनलाई व्यवस्थित बनाएको थियो, जसले गर्दा शहरहरूको विकासमा मद्दत पुगेको थियो । • व्यापारिक केन्द्र र शहरहरू: दिल्ली, आगरा, लाहोर र विजय नगर जस्ता शहरहरू ठूला व्यापारिक हब (Hub) का रूपमा स्थापित थिए । आभूषण, रत्न र धातुका कामहरूमा यहाँका कारीगरहरू विश्वविख्यात थिए । • क्षेत्रीय असमानता र अस्थिरताको प्रभाव: यद्यपि समग्रमा क्षेत्र धनी थियो, तर आर्थिक सम्पन्नता सबै ठाउँमा समान थिएन; ग्रामीण क्षेत्रहरूमा गरिबी र सामाजिक असमानता व्याप्त थियो । मुगल साम्राज्यको पतनपछि उदय भएका क्षेत्रीय राज्यहरू (मराठा, सिख, निजाम आदि) बीचको आपसी प्रतिस्पर्धा र लडाइँले व्यापारिक मार्गहरूमा कहिलेकाहीँ अवरोध पुर्याउने गर्दथ्यो । यही अस्थिरताले पछि ब्रिटिसहरूलाई यहाँको आर्थिक नियन्त्रण लिन सहज बनायो। निष्कर्षमा, १८औँ शताब्दीको दक्षिण एसिया एउटा यस्तो आर्थिक महाशक्ति थियो, जसको धन र उत्पादनले विश्व बजारलाई नियन्त्रण गर्थ्यो । तर, राजनीतिक विखण्डनले गर्दा यो विशाल सम्पत्तिलाई रक्षा गर्ने एउटा बलियो केन्द्रीय शक्तिको अभाव थियो, जसको फाइदा युरोपेली व्यापारिक कम्पनीहरूले उठाए। यसलाई बुझ्न एउटा रूपक प्रयोग गर्न सकिन्छ: त्यस समयको दक्षिण एसिया एउटा यस्तो 'सुनको चरा' जस्तै थियो, जसको पखेटामा अथाह सम्पत्ति त थियो, तर त्यसको सुरक्षा गर्ने गुँड (राजनीतिक नेतृत्व) भने निकै कमजोर र भत्किएको थियो।