Özgür İrade Problemi, Kontrol Bizde mi? скачать в хорошем качестве

Özgür İrade Problemi, Kontrol Bizde mi?

Immanuel Kant'ın ahlak felsefesinin merkezinde yer alan *"kesin buyruk" (kategorik imperativ)**, bir eylemi başka herhangi bir amaçla ilgi kurmadan, kendi başına nesnel olarak zorunlu sunan ahlak yasasıdır. Kant, bu ilkeyi ahlaklılığın en yüksek ilkesi olarak tanımlar ve ahlakın temelini deneyden bağımsız, **a priori* ilkeler üzerinde kurmaya çalışır. Kesin buyruk ilkesi ve ahlakın temel formülleri şu şekilde açıklanmaktadır: 1. Kesin Buyruk ve Hipotetik Buyruk Ayrımı Kant, buyrukları ikiye ayırır: *Hipotetik (Koşullu) Buyruk:* Belirli bir amaca ulaşmak için gerekli olan araçları belirler (örneğin; "sınavı geçmek istiyorsan ders çalışmalısın"). *Kategorik (Kesin) Buyruk:* Eylemin içeriği veya sonucuyla değil, eylemin *biçimi ve ilkesiyle* ilgilidir. Eylem, kendi başına iyi olduğu için bir zorunluluk olarak sunulur. 2. Ahlakın Temel Formülleri Kant, kesin buyruğu farklı yönlerini vurgulayan üç ana formülasyonla dile getirir: *Evrensel Yasa Formülü:* "Ancak aynı zamanda genel bir yasa olmasını isteyebileceğin maksime (ilkeye) göre eylemde bulun". Bu formül, bireysel bir hareket ilkesinin (maksim) tüm akıl sahibi varlıklar için geçerli bir yasa haline gelip gelemeyeceğini test eder. Örneğin, verilen bir sözü tutmamak evrensel bir yasa olamaz; çünkü herkes yalan söylerse "söz verme" kavramı anlamını yitirir ve bir çelişki doğar. *İnsanlık Formülü (Kendinde Amaç Olarak İnsanlık):* "İnsanlığı, kendinde ve başkalarında hiçbir zaman sırf bir araç olarak değil, aynı zamanda hep bir amaç olarak görecek gibi eyle". Bu ilkeye göre, akıl sahibi her varlık mutlak bir değere sahiptir ve asla başkalarının arzuları için basit bir alet gibi kullanılamaz. *Özerklik (Otonomi) Formülü:* Ahlak yasasının, kişinin dışarıdan bir zorlama (heteronomi) ile değil, kendi akıl sahibi iradesiyle koyduğu yasalara bağlı olduğunu ifade eder. Bu formül, her akıl sahibi varlığın kendini "genel yasa koyucu" olarak görmesini ve bu yasaların oluşturduğu sistematik bir birlik olan *"Amaçlar Krallığı"* fikrini beraberinde getirir. 3. Temel Kavramlar Bu ilkelerin anlaşılması için Kant’ın şu kavramları da kritiktir: *İyi İsteme (Niyet):* Dünyada kayıtsız şartsız iyi sayılabilecek tek şeydir; eylemin başarısından değil, yalnızca isteme olarak kendi başına değerlidir. *Ödev:* Yasaya saygıdan dolayı yapılan eylemin zorunluluğudur. Bir eylemin ahlaki değeri, o eylemin eğilimlerden veya kişisel çıkarlardan dolayı değil, sırf *ödevden dolayı* yapılmasında yatar.