İSRAİL VE AMERİKA'NIN EN BÜYÜK KOZU - ŞAH'IN SON BAŞBAKANI скачать в хорошем качестве

İSRAİL VE AMERİKA'NIN EN BÜYÜK KOZU - ŞAH'IN SON BAŞBAKANI

#hamaney, #iran, #şapurbahtiyar Rubicon Tarih'e "Katıl" butonuyla üye olup destek vermek için:    / @rubicontarih   Rubicon Tarih’ten herkese merhaba. Bu programda 1979 İran Devrimi’nin iki zıt karakteri üzerinden bugünkü krizi anlamaya çalışıyorum. Biri hem Şah’a hem Humeyni’ye karşı çıkan son başbakan; diğeri devrimin içinden yükselip kırk yıla yakın süre sistemi yöneten ruhani lider. İki isim, iki vizyon, iki farklı İran ihtimali. Şapur Bahtiyar 1914’te Bahtiyarî aşiretine mensup bir ailede doğdu. Babası Rıza Şah döneminde idam edildi. Bu olay onun devletle ilişkisini baştan belirledi. Eğitim için Fransa’ya gitti. Sorbonne’da hukuk ve siyaset bilimi okudu. Aydınlanma düşüncesi, sosyal demokrasi ve insan hakları fikriyle tanıştı. II. Dünya Savaşı sırasında Fransız Direnişi’ne katıldı. Demokrasi onun için soyut bir kavram değil, mücadele edilmesi gereken bir değerdi. İran’a döndüğünde Muhammed Musaddık çevresinde yer aldı. Petrolün millileştirilmesi sürecinde görev yaptı. 1953’te CIA ve MI6 destekli darbeyle Musaddık devrildi. Bu darbe, İran toplumunda Amerika’ya yönelik güvensizliğin temel taşlarından biri oldu. Bahtiyar hapse atıldı, yıllarca SAVAK takibinde yaşadı. 1978’de İran sokakları kaynarken Şah son bir hamle yaptı ve muhalif kimliğiyle bilinen Bahtiyar’a başbakanlık teklif etti. Bahtiyar kabul etti. Bu karar muhalefet içinde ihanet olarak görüldü. O ise anayasal geçişi savundu. Göreve gelir gelmez SAVAK’ı kapattı, siyasi mahkûmları serbest bıraktı, basın özgürlüğünü genişletti ve Ruhullah Humeyni’nin dönüşüne izin verdi. Ama devrim psikolojisi uzlaşmaya kapalıydı. Humeyni onu tanımadı. Ordu tarafsız kaldı. 37 gün sonra hükümet düştü. Bahtiyar sürgüne gitti ve 1991’de Paris’te evinde öldürüldü. Boğazı kesilmişti. Bu ölüm, devrim sonrası İran’ın muhaliflere yaklaşımının sembolü oldu. Ali Hamaney 1939’da Meşhed’de doğdu. Kum’da eğitim aldı, Humeyni’nin çevresinde yetişti. 1960’lardan itibaren defalarca tutuklandı. 1979 devriminde örgütçü rol üstlendi. 1981’de cumhurbaşkanı oldu. Aynı yıl bombalı saldırıda ağır yaralandı. 1989’da Humeyni’nin ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi tarafından Rehber-i Muazzam seçildi. Dini rütbesi tartışmalıydı ancak tercih siyasi güvenilirlikten yana yapıldı. Hamaney döneminde Devrim Muhafızları askeri güçten ekonomik aktöre dönüştü. Reform girişimleri sınırlandı. 2009 Yeşil Hareket ve 2022 Mahsa Amini protestoları sert biçimde bastırıldı. Rejim kurumsallaştı ama meşruiyet tartışmaları derinleşti. Seçimlere katılım düştü, genç kuşak ideolojik mesafe koydu, ekonomik yaptırımlar toplumsal basıncı artırdı. Bugün İran’ın en büyük kırılganlığı askeri değil sosyolojik. Parçalı muhalefet, düşük seçim katılımı, ekonomik sıkışma ve kuşak çatışması sistemi içeriden zorluyor. Dış baskı ise bu kırılganlıkları kaldıraç olarak kullanıyor. Asıl soru şu: Rejim dış müdahale ile mi çöker, yoksa iç meşruiyet kaybıyla mı? Bahtiyar’ın temsil ettiği anayasal geçiş modeli neden tutunamadı? Hamaney sonrası sistem kişiye mi bağlı, yoksa kurumsal mı? İran’ın geleceğini belirleyecek denge burada yatıyor. Rubicon Tarih’in WhatsApp Kanalı’na katılmak için: https://whatsapp.com/channel/0029VaBd... Rubicon Tarihi instagramdan takip etmek için:   / rubicontarih   Rubicon Tarihi Tiktok'tan takip etmek için:   / rubicontarih   Türk Siyasi Tarihi Siyasi Tarih Popüler Tarih Siyaset Politika