Γιατί η Δύση φοβάται την Ελλάδα; // Άκου να δεις! скачать в хорошем качестве

Γιατί η Δύση φοβάται την Ελλάδα; // Άκου να δεις!

Το 1872, ο Γερμανός φιλόσοφος Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε δημοσίευσε το έργο «Η Γέννηση της Τραγωδίας», ένα βιβλίο που δεν μιλά μόνο για την αρχαία ελληνική τέχνη, αλλά και για τη βαθιά σχέση του δυτικού πολιτισμού με τον ελληνικό κόσμο. Ο Νίτσε δεν έβλεπε την Ελλάδα ως ένα απλό ιστορικό κεφάλαιο. Τη θεωρούσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε όλη η Δύση — και γι’ αυτό πίστευε πως η στάση της Δύσης απέναντι στους Έλληνες ήταν διπλή: θαυμασμός, αλλά και φθόνος. Κατά τον Νίτσε, η Δύση ένιωθε υποχρεωμένη να ακολουθεί το ελληνικό πρότυπο, αλλά την ίδια στιγμή μισούσε το γεγονός ότι ποτέ δεν μπορούσε να το ξεπεράσει. Έτσι, η σχέση αυτή γινόταν μια μόνιμη σύγκρουση ανάμεσα στην έμπνευση και την αντιπαλότητα. Οι Έλληνες ως Πρότυπο και Απειλή Ο Νίτσε επισήμανε ότι, όσο κι αν οι Ευρωπαίοι προσπαθούσαν να φτιάξουν δικά τους, πρωτότυπα πολιτιστικά έργα, πάντα συγκρίνονταν με τους Έλληνες — και συνήθως η σύγκριση δεν τους ευνοούσε. Όταν η Δύση προσπαθούσε να δημιουργήσει τέχνη, φιλοσοφία ή πολιτικά συστήματα, αυτά έμοιαζαν, στα μάτια του Νίτσε, «φθηνά αντίγραφα» σε σχέση με την ελληνική τελειότητα. Αυτό το μόνιμο αίσθημα «δεύτερου» προκαλούσε μια παράξενη αντίδραση: από τη μία, θαυμασμό για το ελληνικό πνεύμα, από την άλλη, μίσος για την αδυναμία να ξεπεραστεί. Στη σημερινή εποχή, μπορούμε να δούμε κάτι αντίστοιχο: υπάρχει μια συστηματική προσπάθεια υποβάθμισης του ελληνικού πολιτισμού. Αυτό γίνεται με διάφορους τρόπους: αμφισβήτηση της ελληνικής κληρονομιάς και της συμβολής της στην παγκόσμια ιστορία, υπερβολική εξάρτηση από ξένα πολιτιστικά μοντέλα, αλλοίωση της ταυτότητας μέσα από την παγκοσμιοποίηση και τα μαζικά μέσα. Η εμπορευματοποίηση της ελληνικής κουλτούρας —όταν π.χ. αρχαιοελληνικά σύμβολα χρησιμοποιούνται απλώς ως διακοσμητικά ή εμπορικά σλόγκαν— αλλοιώνει το βαθύτερο νόημά της και μετατρέπει κάτι ιερό σε επιφανειακό διακοσμητικό. Η Αδυναμία της Δύσης να Εξαλείψει τον Ελληνισμό Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία που τονίζει ο Νίτσε είναι ότι κανείς δεν κατάφερε να «δηλητηριάσει» ή να εξαφανίσει τους Έλληνες. Όπως λέει, καμία επίθεση, κανένα «δηλητήριο» δεν μπόρεσε να χαλάσει την ομορφιά τους — όχι μόνο τη φυσική, αλλά κυρίως την πνευματική. Αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους: Ιστορικά – παρά πολέμους, κατακτήσεις και καταστροφές, ο ελληνικός πολιτισμός επιβίωσε. Μεταφυσικά – ο ελληνικός πολιτισμός είναι το θεμέλιο της Δύσης και, όσο υπάρχει Δύση, το ελληνικό πνεύμα δεν μπορεί να χαθεί. Στη σύγχρονη εποχή, βλέπουμε ότι, παρά οικονομικές κρίσεις, πολιτική αστάθεια και προσπάθειες πολιτισμικής υποβάθμισης, ο Ελληνισμός παραμένει ζωντανός. Ωστόσο, οι απειλές έχουν αλλάξει μορφή: Γλωσσική διάβρωση – όλο και περισσότεροι Έλληνες χρησιμοποιούν ξένες λέξεις αντί για ελληνικές. Απώλεια ιστορικής μνήμης – οι νεότερες γενιές δεν γνωρίζουν αρκετά για την ιστορία και τους ήρωές τους. Υποβάθμιση της παιδείας – η εκπαίδευση συχνά δίνει λιγότερη έμφαση στα κλασικά κείμενα και στις ρίζες του πολιτισμού. Οι Έλληνες ως «Ηνίοχοι του Πολιτισμού» Ο Νίτσε χρησιμοποιεί μια δυνατή μεταφορά: λέει ότι οι Έλληνες είναι «οι ηνίοχοι κάθε επερχόμενου πολιτισμού». Δηλαδή, αυτοί κρατούν τα ηνία, αλλά τα «άλογα» και τα «άρματα» που χρησιμοποιούν (δηλαδή τα μέσα και οι πολιτισμικές δυνάμεις) είναι συχνά κατώτερα. Με άλλα λόγια, η Δύση έχει κληρονομήσει την ελληνική σκέψη, αλλά συχνά τη χρησιμοποιεί λάθος: την απλοποιεί υπερβολικά, τη μετατρέπει σε διακόσμηση, ή την «προσαρμόζει» για εμπορικούς και πολιτικούς σκοπούς, χάνοντας την ουσία. Το ίδιο πρόβλημα υπάρχει και στην ίδια την Ελλάδα: παρότι είμαστε οι άμεσοι κληρονόμοι αυτής της παράδοσης, δυσκολευόμαστε να αναδείξουμε νέους «ηνίοχους» — ανθρώπους που μπορούν να οδηγήσουν τον πολιτισμό σε νέες, δημιουργικές κατευθύνσεις. Συχνά, περιοριζόμαστε στο να μιλάμε για το ένδοξο παρελθόν μας, αντί να το χρησιμοποιούμε ως βάση για να δημιουργήσουμε κάτι νέο και εξίσου σημαντικό. Συμπέρασμα – Ο Ελληνισμός Σήμερα Το μήνυμα του Νίτσε μοιάζει με προειδοποίηση: Ο Ελληνισμός δεν κινδυνεύει τόσο από εξωτερικούς εχθρούς, όσο από εσωτερική αδιαφορία και έλλειψη αυτοσεβασμού. Αν μια κοινωνία ξεχάσει τη σημασία της κληρονομιάς της, τότε αρχίζει να χάνει την ταυτότητά της εκ των έσω. Η σημερινή Ελλάδα ζει μέσα σε μια κρίση ταυτότητας: Η παγκοσμιοποίηση δημιουργεί μια ομοιομορφία πολιτισμών, όπου όλα αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους. Η τεχνολογική επανάσταση αλλάζει τον τρόπο που ζούμε και σκεφτόμαστε, συχνά εις βάρος της παράδοσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο ελληνικός πολιτισμός είναι καταδικασμένος να χαθεί. Αντίθετα, όπως δείχνει η ιστορία, ο Ελληνισμός έχει επιβιώσει μέσα από πολύ πιο δύσκολες εποχές — Ρωμαϊκή κατάκτηση, Βυζαντινή παρακμή, Οθωμανική σκλαβιά, παγκόσμιοι πόλεμοι. Αυτό που τον κρατά ζωντανό είναι η εσωτερική του δύναμη: η ικανότητα να προσαρμόζεται χωρίς να χάνει τον πυρήνα του.